پیشگیری از پوكی استخوان از چه سنی باید شروع شود؟

به گزارش روابط عمومی رادیو سلامت، باقر لاریجانی، رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشكی تهران، با اشاره به اهمیت پوكی استخوان و پیامدهای ناشی از آن گفت: وضعیت استخوانی مردان در مقایسه با زنان معمولاً بهتر است و آنان در سنین بالاتری با مشكلات ناشی از ضعف استخوان مواجه می‌شوند؛ با این حال، نباید اهمیت كاهش تراكم استخوان و پوكی استخوان را نادیده گرفت.

وی افزود: پوكی استخوان به‌خودی‌خود لزوماً با بروز حادثه همراه نیست، اما كاهش استحكام استخوان‌ها سبب می‌شود فرد حتی بر اثر یك ضربه خفیف، زمین خوردن ساده یا افتادن از پله دچار شكستگی شود. در واقع، آنچه افراد مبتلا به پوكی استخوان را تهدید می‌كند، بیش از هر چیز پیامدهای ناشی از شكستگی است.

لاریجانی با بیان اینكه شكستگی استخوان لگن و ران می‌تواند عوارض جدی به همراه داشته باشد، گفت: بر اساس آمار ارائه‌شده، حدود 20 درصد از افرادی كه با شكستگی لگن مواجه می‌شوند، در بیمارستان جان خود را از دست می‌دهند و بخش قابل توجهی از سایر بیماران نیز پس از شكستگی به درجاتی از وابستگی و ناتوانی دچار می‌شوند.

وی ادامه داد: بسیاری از این افراد برای انجام فعالیت‌های روزمره، از جمله راه رفتن و رفتن به سرویس بهداشتی، به كمك دیگران نیاز پیدا می‌كنند و ممكن است هرگز به شرایط عادی زندگی خود بازنگردند. ازاین‌رو، مراقبت‌های بیمارستانی و اقدامات توان‌بخشی پس از ترخیص، نقش مهمی در بهبود وضعیت این بیماران دارد.

ثبت حدود 150 هزار شكستگی جدید در سال
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشكی تهران با اشاره به بار بیماری و پیامدهای اقتصادی شكستگی‌ها در كشور اظهار كرد: بر اساس آمارهای مورد اشاره در مطالعات انجام‌شده طی سال‌های گذشته، در ایران روزانه حدود 400 مورد شكستگی استخوان رخ می‌دهد كه این رقم در مجموع به حدود 150 هزار شكستگی جدید در سال می‌رسد.

وی افزود: بخشی از این شكستگی‌ها می‌توانند به مرگ بیمار منجر شوند و در موارد دیگر نیز كاهش استقلال فرد، خانه‌نشینی و نیاز به مراقبت مستمر، مشكلات متعددی برای بیمار و خانواده او ایجاد می‌كند.

لاریجانی با تأكید بر پیامدهای اقتصادی این بیماری گفت: فردی كه پیش از شكستگی به‌طور مستقل فعالیت می‌كرده و امور شغلی و زندگی روزمره خود را انجام می‌داده است، ممكن است پس از شكستگی برای انجام ساده‌ترین فعالیت‌ها نیز به كمك دیگران نیازمند شود. این وضعیت علاوه بر تحمیل هزینه‌های درمانی و مراقبتی، بار اقتصادی قابل توجهی بر خانواده و نظام سلامت وارد می‌كند.

افزایش خطر شكستگی مجدد پس از نخستین حادثه

لاریجانی در خصوص احتمال بروز شكستگی‌های مكرر گفت: پس از وقوع نخستین شكستگی، احتمال بروز شكستگی بعدی افزایش می‌یابد و این خطر می‌تواند دو تا سه برابر بیشتر شود. به همین دلیل، شناسایی بیماران در معرض خطر و پیگیری وضعیت آنان پس از نخستین شكستگی اهمیت فراوانی دارد.

وی افزود: در همین راستا، همكاری‌هایی با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی برای راه‌اندازی و توسعه خدمات پیگیری بیماران مبتلا به شكستگی در بیمارستان‌ها در حال انجام است تا از بروز شكستگی‌های بعدی جلوگیری شود.

رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشكی تهران ادامه داد: در این برنامه‌ها، بیمارانی كه به دلیل شكستگی به بیمارستان مراجعه می‌كنند، آموزش‌های لازم را دریافت می‌كنند و وضعیت آنان برای پیشگیری از شكستگی مجدد پیگیری می‌شود. این اقدامات در شماری از دانشگاه‌های علوم پزشكی و برخی بیمارستان‌های تهران نیز در حال اجراست.

وی با اشاره به اینكه بسیاری از شكستگی‌های مرتبط با پوكی استخوان در افراد بالای 50 سال رخ می‌دهد، بر ضرورت توجه نظام سلامت به شناسایی عوامل خطر و پیگیری منظم این گروه سنی تأكید كرد.

بی‌اطلاعی 80 درصد مبتلایان از پوكی استخوان

لاریجانی با تأكید بر پایین بودن سطح آگاهی عمومی درباره پوكی استخوان بیان كرد: بخش قابل توجهی از افرادی كه در معرض شكستگی ناشی از پوكی استخوان قرار دارند، از وضعیت استخوانی خود اطلاع ندارند و همین مسئله تشخیص و درمان به‌موقع را با مشكل مواجه می‌كند.

وی افزود: بر اساس آمار مطرح‌شده، حدود 80 درصد از افراد بالای 50 سال مبتلا به پوكی استخوان از بیماری خود آگاه نیستند؛ به بیان دیگر، از هر 10 فرد مبتلا، حدود هشت نفر از ابتلای خود بی‌اطلاع هستند.

رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشكی تهران با اشاره به نقش رسانه‌ها در افزایش آگاهی عمومی گفت: اطلاع‌رسانی صحیح می‌تواند به افراد كمك كند تا نسبت به وضعیت سلامت استخوان‌های خود حساس‌تر باشند، اقدامات پیشگیرانه را جدی بگیرند و در صورت نیاز برای تشخیص و درمان اقدام كنند.

لاریجانی ادامه داد: پیشگیری از پیشرفت پوكی استخوان، رعایت مراقبت‌های لازم و پیگیری توصیه‌های پزشكی از جمله اقداماتی است كه می‌تواند خطر عوارض این بیماری را كاهش دهد.

آغاز درمان در تعداد محدودی از مبتلایان

وی با اشاره به فاصله میان ابتلا به پوكی استخوان، تشخیص بیماری و آغاز درمان گفت: بر اساس آمار ارائه‌شده، از هر هزار فرد مبتلا به پوكی استخوان، تنها حدود 80 نفر درمان را آغاز می‌كنند. این مسئله نشان می‌دهد كه حتی پس از تشخیص بیماری نیز بخش بزرگی از مبتلایان برای دریافت خدمات درمانی اقدام نمی‌كنند.
لاریجانی افزود: یكی دیگر از مشكلات مهم، قطع درمان پس از آغاز آن است. این مسئله تنها به ایران محدود نمی‌شود و در كشورهای مختلف نیز به‌عنوان یكی از چالش‌های مدیریت پوكی استخوان مطرح است.

وی تصریح كرد: بر اساس آمار مورد اشاره، تقریباً نیمی از افراد بالای 50 سال كه درمان را آغاز می‌كنند، پس از مدتی آن را رها می‌كنند. بنابراین، علاوه بر افزایش آگاهی عمومی و بهبود دسترسی به خدمات تشخیصی و درمانی، باید برای تداوم درمان و پیگیری بیماران نیز برنامه‌ریزی شود.

ضرورت توسعه دسترسی به خدمات سنجش تراكم استخوان

رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشكی تهران با اشاره به پیشرفت روش‌های تشخیص پوكی استخوان اظهار كرد: امروزه روش‌های مختلفی برای ارزیابی احتمال ابتلا به پوكی استخوان و برآورد خطر شكستگی توسعه یافته‌اند كه برخی از آن‌ها با استفاده از اطلاعات بالینی و بدون نیاز مستقیم به دستگاه سنجش تراكم استخوان انجام می‌شوند.

وی افزود: با وجود این پیشرفت‌ها، دستگاه‌های سنجش تراكم استخوان در كشور عمدتاً در شهرهای بزرگ و مراكز استان‌ها متمركز هستند و توزیع آن‌ها با نیازهای جمعیتی مناطق مختلف تناسب كافی ندارد.

لاریجانی تأكید كرد: لازم است با همكاری وزارت بهداشت، در صورت توسعه تجهیزات و ورود دستگاه‌های جدید، توزیع جغرافیایی آن‌ها با برنامه‌ریزی دقیق‌تری انجام شود تا دسترسی مردم به خدمات تشخیصی تسهیل شود.

ضرورت مقابله با باورهای نادرست درباره كلسیم و ویتامین D

لاریجانی با اشاره به نتایج مطالعات انجام‌شده درباره آگاهی عمومی از پوكی استخوان گفت: سطح آگاهی مردم در این زمینه در بسیاری از موارد متوسط و گاهی ضعیف است. در كنار این مسئله، انتشار اطلاعات نادرست درباره پیشگیری و درمان پوكی استخوان نیز می‌تواند موجب سردرگمی افراد شود.

وی در خصوص باورهای نادرست درباره مصرف كلسیم افزود: یكی از تصورات رایج این است كه مصرف كلسیم لزوماً موجب تشكیل سنگ كلیه می‌شود؛ در حالی كه ارتباط میان مصرف كلسیم و سنگ‌سازی به شرایط فرد و عوامل مختلف بستگی دارد و نمی‌توان چنین حكمی را به همه افراد تعمیم داد.

رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشكی تهران ادامه داد: در برخی شرایط حتی از تركیباتی مانند كلسیم سیترات برای كمك به پیشگیری از تشكیل بعضی انواع سنگ كلیه استفاده می‌شود. بنابراین، تصمیم‌گیری درباره مصرف مكمل‌های كلسیم باید بر اساس وضعیت سلامت فرد و نظر پزشك انجام شود.

وی با اشاره به اهمیت تأمین كلسیم مورد نیاز بدن گفت: افراد می‌توانند بخشی از نیاز خود به كلسیم را از طریق مواد غذایی مانند شیر و ماست تأمین كنند. برای نمونه، یك لیوان شیر معمولاً حدود 300 میلی‌گرم كلسیم دارد؛ ازاین‌رو، لازم است میزان دریافت روزانه كلسیم از رژیم غذایی و در صورت نیاز از مكمل‌ها مورد توجه قرار گیرد.

لاریجانی افزود: هرچند مواد غذایی مختلف، از جمله سنجد و عسل، ممكن است بخشی از رژیم غذایی افراد باشند، نباید بدون ارزیابی علمی، آن‌ها را جایگزین قطعی منابع مورد نیاز بدن یا درمان‌های استاندارد پوكی استخوان دانست.

پوكی استخوان قابل درمان است

وی با رد این تصور كه پوكی استخوان درمان ندارد، گفت: برخلاف برخی باورهای رایج، درمان‌های مؤثری برای پوكی استخوان وجود دارد و می‌توان با استفاده از روش‌های مناسب، خطر شكستگی و عوارض ناشی از بیماری را كاهش داد.

لاریجانی ادامه داد: تأمین كلسیم و ویتامین D در افراد نیازمند، از اقدامات پایه در مراقبت از سلامت استخوان است. همچنین برای افرادی كه به كاهش تراكم استخوان یا پوكی استخوان مبتلا هستند، درمان‌های دارویی متناسب با شرایط بیمار در دسترس قرار دارد.

رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشكی تهران با اشاره به امكان دسترسی به شماری از این داروها در داخل كشور تأكید كرد: بخش قابل توجهی از داروهای مورد استفاده در درمان پوكی استخوان در كشور در دسترس است و می‌توان با تشخیص صحیح و انتخاب درمان مناسب، نیاز بسیاری از بیماران را برطرف كرد.

وی افزود: افزایش آگاهی عمومی، گسترش برنامه‌های پیشگیری و تقویت همكاری میان نهادهای مسئول می‌تواند به كنترل بهتر این بیماری كمك كند. در سال‌های گذشته نیز با همكاری وزارت بهداشت، پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم و انجمن‌های علمی مرتبط، اقداماتی در زمینه اطلاع‌رسانی و افزایش آگاهی درباره پوكی استخوان انجام شده است؛ با این حال، پوشش این برنامه‌ها همچنان نیازمند گسترش است.

نقش رسانه‌ها در ارتقای سواد سلامت جامعه

لاریجانی با تأكید بر نقش رسانه‌ها در پیشگیری از گسترش پیامدهای پوكی استخوان گفت: اطلاع‌رسانی درباره عوامل خطر، روش‌های پیشگیری، اهمیت تشخیص زودهنگام و ضرورت تداوم درمان می‌تواند به كاهش بار این بیماری در جامعه كمك كند.

وی افزود: افراد برای دریافت اطلاعات معتبر درباره پوكی استخوان می‌توانند به منابع علمی و تخصصی، از جمله وب‌سایت پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشكی تهران، انجمن‌های علمی مرتبط و منابع رسمی وزارت بهداشت مراجعه كنند.

رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشكی تهران تأكید كرد: شكستگی ناشی از پوكی استخوان تنها یك مشكل جسمی نیست، بلكه می‌تواند زندگی بیمار و خانواده او را تحت تأثیر قرار دهد و هزینه‌های قابل توجهی بر نظام سلامت تحمیل كند. ازاین‌رو، افزایش آگاهی عمومی و تقویت برنامه‌های پیشگیری و درمان باید به‌عنوان اولویت مورد توجه قرار گیرد.

پوشش بیمه‌ای داروها و خدمات سنجش تراكم استخوان

لاریجانی در پاسخ به پرسشی درباره پوشش بیمه‌ای خدمات مرتبط با پوكی استخوان گفت: داروهای معمول مورد استفاده در درمان این بیماری از پوشش بیمه‌ای برخوردارند، هرچند ممكن است برخی داروها هنوز تحت پوشش بیمه قرار نگرفته باشند.

وی افزود: خدمات سنجش تراكم استخوان نیز در برخی مراكز تحت پوشش بیمه ارائه می‌شود و بیمه‌هایی مانند تأمین اجتماعی و خدمات درمانی بخشی از این خدمات را پوشش می‌دهند؛ با این حال، میزان پوشش به نوع مركز ارائه‌دهنده خدمت و شرایط بیمه بستگی دارد و ممكن است همه مراكز، به‌ویژه مراكز خصوصی، شرایط یكسانی نداشته باشند.

مصرف داروهای مؤثر بر استخوان باید زیر نظر پزشك باشد

رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشكی تهران در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به تأثیر برخی داروها بر سلامت استخوان گفت: مصرف طولانی‌مدت بعضی داروها، از جمله كورتون‌ها، می‌تواند خطر پوكی استخوان را افزایش دهد؛ با این حال، این موضوع به معنای ضرورت قطع خودسرانه دارو نیست.

وی افزود: در برخی بیماری‌ها، مانند بیماری‌های روماتیسمی و واسكولیت، مصرف كورتون ممكن است برای كنترل بیماری ضروری باشد. در چنین شرایطی، پزشك باید ضمن ارزیابی ضرورت ادامه درمان، اقدامات لازم را برای پیشگیری از عوارض احتمالی بر استخوان در نظر بگیرد.

لاریجانی ادامه داد: گاهی بیماران به دلیل مشاهده اطلاعاتی درباره احتمال بروز پوكی استخوان، از مصرف داروهای ضروری خودداری می‌كنند؛ در حالی كه تصمیم‌گیری درباره مصرف یا قطع دارو باید با نظر پزشك انجام شود. برای نمونه، بیمارانی كه به دلیل كم‌كاری تیروئید به داروی لووتیروكسین نیاز دارند، نباید صرفاً به دلیل نگرانی از پوكی استخوان، مصرف داروی خود را خودسرانه قطع كنند.

وی تأكید كرد: در افرادی كه ناچار به مصرف طولانی‌مدت كورتون هستند، می‌توان با ارزیابی خطر پوكی استخوان و تجویز اقدامات پیشگیرانه و درمان‌های لازم، احتمال بروز عوارض استخوانی را كاهش داد. بنابراین، آگاهی بیماران و پیگیری توصیه‌های پزشك نقش مهمی در حفظ سلامت استخوان‌ها دارد.