گویا صدای گرم و صمیمی او برای بسیاری از شنوندگان رادیو سلامت یادآور اطمینان و آرامش است. محمد مطلب، از گویندگان حرفهای و متعهد صداست؛ كسی كه هم در برنامههای زنده شبانه هم در مسابقات و گفتگوهای سریع و پویای رادیویی، شاخصه تسلط و تواضع را همزمان به همراه دارد. در این گفتگوی صمیمی با او، از ریشههای علاقهاش به گویندگی گرفته تا دغدغههایش در گویندگی تخصصی سلامت را مرور كردهایم.
با توجه به سابقه طولانی شما در عرصه رادیو، اولین جرقه یا لحظهای كه متوجه شدید گویندگی مسیر حرفهای شماست چه بود؟
اولین جرقه به بركت خدمت در دستگاه امام حسین(ع) در هیات زنجیرزنی محلهمان بود. از دوران راهنمایی نوحهخوان هیات شدم. وسط نوحهخوانی گاهی با جمع حرف هم میزدم، مثلاً میگفتم؛ «ماشاءالله… اجر همه با سیدالشهدا… به یاد شهدا، آزادی زندانیان، شفای بیماران…» و مردم با شور پاسخ میدادند«یا حسین…». بعدها كه بزرگتر شدم، گاهی در كنار نوحه، مختصر سخنرانی هم داشتم. همانجا بود كه اطرافیان گفتند؛ تو در حرف زدن و گویندگی استعداد داری! با ورود به دانشگاه اجرای مراسمهای مختلف را تجربه كردم و همانجا تصمیم گرفتم تست گویندگی بدهم. جرقه همه این مسیر بركت حضور در دستگاه سیدالشهدا بود، بیهیچ تعارفی.
از نگاه شما، مهمترین ویژگیهای صدای یك گوینده موفق چیست كه میتواند آموختنی یا پرورشیافتنی باشد؟
اولین ویژگی، جنس صدای خاص و متفاوت است كه نعمت خدادادیست. بعد از آن، استعداد، تمرین و آموزش در پرورش صدا، بیان و اجرا اهمیت زیادی دارد. گام بعدی مطالعه، وسعت دانش عمومی، فضایل اخلاقی و اعتقادی است بهویژه برای گویندگان رسانه ملی كشورمان. در نهایت، مداومت در مسیر سخت كسب تجربه و شاگردی بزرگان این عرصه اهمیت دارد. من همیشه به هنرجویان كلاسهای بیان میگویم؛ «توانا بود هركه تمرین كند.»
در اجرای برنامه زنده، بزرگترین چالش معمولاً چه زمانی است و شما چگونه آن را مدیریت میكنید؟
گوینده حرفهای باید در هر شرایطی، بهویژه در بحران، با تبعیت كامل از تهیهكننده و تیم برنامهساز عمل كند. اگر اشتباهی روی آنتن رخ دهد ـ مثلاً تاریخ یا مناسبتی اشتباه خوانده شود گوینده موظف است صادقانه از مخاطب عذرخواهی كند بدون این كه تقصیر را گردن نویسنده بیندازد. وقتی گوینده جوانمردانه اشتباه را گردن میگیرد، مخاطب او را میپذیرد و حتی دوستترش میدارد. این واكنش نشان امینبودن صدای رادیوست. پشت صحنه هم تهیهكننده و نویسندگان از این فداكاری انرژی میگیرند.
كار در رادیو سلامت چه تفاوتی با شبكههای عمومی دارد؟
فضای شبكههای تخصصی، رسمیتر و جدیتر است. اجرای كوچهبازاری یا طنزگونه در آن جایی ندارد. در رادیو سلامت باید از زبان معیار محاوره اما مودبانه استفاده كرد، نه خیلی رسمی و نه كاملاً صمیمی. یك گوینده حرفهای باید در فضاهای مختلف برنامهسازی آموزش دیده باشد تا بتواند در هر مأموریتی درست اجرای خود را تنظیم كند.
وقتی با مفاهیم پزشكی و سلامت سروكار دارید كه دقت در واژهها بسیار مهم است، چه تمهیداتی دارید؟
قرار نیست گوینده رادیو سلامت حتماً پزشك باشد. اما گوینده باید مطالعه كافی پیش از برنامه، هماهنگی با تهیهكننده و مشورت با نویسنده را جدی بگیرد. خودخواهی و بداههگویی بیجا در چنین برنامههایی اصلاً جایز نیست. اصل ماجرا این است كه گوینده در خدمت برنامه باشد، نه بالعكس.
چگونه میتوان مفاهیم علمی را ساده و جذاب منتقل كرد؟
با صدق گفتار، زبان ساده و رعایت حیا و تواضع. استفاده از زبان معیار محاورهای و پرهیز از بداههگوییهای غیرعلمی و در عین حال مشورت مداوم با سردبیر و تهیهكننده پیش از طرح مطالب تخصصی. همین سه اصل باعث اعتماد مخاطب میشود.
در حال حاضر اجرای چه برنامههایی را در رادیو سلامت برعهده دارید و جذابیتشان از دید شما چیست؟
در حال حاضر اجرای دو برنامه اصلی را در رادیو سلامت بر عهده دارم برنامه زنده شبانه «پشت پلك صبح» هر نیمهشب پخش میشود و هفتهای یك شب اجرای آن با من است. هرچند زمان پخش نیمهشب است اما مجری باید نهایت انرژی و نشاط را منتقل كند، بهویژه به مخاطبانی كه در شیفت شب كار میكنند. دو برنامه مسابقه زنده «بازینت» برنامهای پرانرژی و هیجانی است كه عصرها به صورت هفتگی روی آنتن میرود. ریتم اجرا باید بسیار تند و پرتحرك باشد اما همچنان استانداردهای رادیویی مانند تلفظ صحیح و پرهیز از شتاب و لوس شدن لحن رعایت شود. تصور كنید در نیم ساعت، 18 سؤال سلامت باید مطرح و پاسخها خوانده شود؛ این كار، تمركز، سرعت و هماهنگی فوقالعادهای میان تهیهكننده و مجری میطلبد.
با ظهور پادكستها و رسانههای صوتی جدید، جایگاه رادیو را چگونه میبینید؟
رادیو هنوز رسانهای ساده، صادق، همیشه در دسترس و بیادعاست. مردم همچنان به آن عشق میورزند. جالب است بسیاری، وقتی میفهمند گوینده رادیو هستم، با احترام و علاقه واكنش نشان میدهند، حتی بیشتر از زمانی كه میگوییم مجری تلویزیونم! در رادیو سلامت، رضایت مخاطبان بسیار بالاست، چراكه علاوه بر پویایی تولیدات، گروه فضای مجازی و روابط عمومی شبكه نیز شبانهروز در ارتباط فعال با وزارت بهداشت، مراكز درمانی و سازمانهای همكار فعالیت دارند. همین ارتباط زنده باعث رشد شنوندگان شده است.
اگر بخواهید یك توصیه به جوانان علاقهمند به گویندگی رادیویی، بهویژه در حوزههای تخصصی، داشته باشید، چیست؟
گویندگی با مجریگری دو مقوله جدا هستند. گوینده باید اول از همه نعمت صدای خاص و خوشطنین داشته باشد، بعد آموزش ببیند، مطالعه كند، سخت بكوشد و اخلاق حرفهای را رعایت كند. در كنار آن باید روحیه انسانی، دینی و اجتماعی قوی داشته باشد. گویندهای موفق است كه صدا و دلش هر دو با مردم یكی باشد.
صدای محمد مطلب، صدای تعهد و تجربه است؛ گویندهای كه از دل هیات و شور حسینی برخاسته و امروز با شور سلامت، مردم ایران را به آرامش، امید و آگاهی دعوت میكند.
در دورهای كه سرعت رسانهها زیاد شده، او یادآور حقیقتی ساده است؛ «رادیو هنوز نفس میكشد؛ چون با دل مردم حرف میزند.»
