اسپاسم عضلانی عارضه شایعی است كه میتواند فعالیتهای روزمره را مختل كند. دكتر شاهین صالحی، متخصص پزشكی ورزشی در گفتگو با رادیو سلامت بر اهمیت تعادل املاح بدن و وضعیت آب بدن در بروز این مشكل تأكید كرد.
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی رادیو سلامت، دكتر شاهین صالحی، متخصص پزشكی ورزشی در گفتوگو با رادیو سلامت درباره علت گرفتگی و اسپاسم عضلانی گفت: گرفتگی عضلات میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و نمیتوان برای همه افراد یك علت مشخص و مشترك در نظر گرفت. به همین دلیل، در مواردی كه این مشكل به صورت مكرر اتفاق میافتد، لازم است فرد از سوی پزشك مورد بررسی قرار گیرد تا علت اصلی بروز اسپاسم مشخص شود.
به گفته این متخصص پزشكی ورزشی، یكی از مهمترین عوامل ایجاد گرفتگی عضلات، برهم خوردن تعادل الكترولیتها در بدن است. الكترولیتها موادی مانند كلسیم، سدیم، پتاسیم و منیزیم هستند كه در عملكرد طبیعی عضلات و اعصاب نقش دارند. زمانی كه میزان این مواد در بدن كاهش پیدا كند یا تعادل آنها برهم بخورد، ممكن است عضلات دچار انقباضهای ناگهانی، دردناك و غیرارادی شوند.
دكتر صالحی با اشاره به نقش ویتامین D در سلامت عضلات افزود: كمبود ویتامین D نیز میتواند در بروز مشكلات عضلانی مؤثر باشد. این ویتامین در سلامت استخوانها، عملكرد عضلات و تنظیم سوختوساز كلسیم نقش دارد و پایین بودن میزان آن ممكن است با ضعف، درد، خشكی و گرفتگی عضلات همراه شود. بنابراین در صورت تكرار اسپاسم یا احساس ضعف عضلانی، بررسی وضعیت ویتامینها و املاح بدن میتواند بخشی از روند تشخیص باشد.
این متخصص پزشكی ورزشی تأكید كرد: مصرف خودسرانه مكملهای كلسیم، منیزیم، پتاسیم یا ویتامین D راهكار مناسبی برای درمان گرفتگی عضلات نیست، زیرا علت گرفتگی همیشه كمبود یك ماده غذایی نیست و مصرف بیرویه مكملها میتواند برای برخی افراد، بهویژه كسانی كه بیماریهای زمینهای دارند، عوارض ایجاد كند. تشخیص كمبود و تعیین میزان نیاز بدن باید با نظر پزشك و در صورت لزوم با انجام آزمایشهای لازم صورت گیرد.
دكتر صالحی یكی دیگر از عوامل شایع گرفتگی عضلات را كمآبی بدن دانست و گفت: كمآبی یكی از علتهایی است كه گاهی نادیده گرفته میشود. بدن برای فعالیت طبیعی عضلات به آب كافی نیاز دارد و زمانی كه آب بدن كاهش پیدا میكند، احتمال بروز انقباض و اسپاسم عضلانی افزایش مییابد.
به گفته او، كمآبی ممكن است در اثر مصرف ناكافی آب، تعریق زیاد، فعالیت بدنی شدید، قرار گرفتن در هوای گرم یا ابتلا به بیماریهایی مانند اسهال و استفراغ ایجاد شود. ورزشكاران، سالمندان و افرادی كه در طول روز فعالیت زیادی دارند، باید توجه بیشتری به تأمین آب مورد نیاز بدن داشته باشند و نوشیدن آب را به زمان احساس تشنگی محدود نكنند.
این متخصص پزشكی ورزشی با اشاره به گرفتگیهای عضلانی هنگام خواب اظهار كرد: در برخی موارد، نوشیدن یك لیوان آب پیش از خواب میتواند به كاهش یا برطرف شدن گرفتگی عضلات كمك كند. البته این توصیه برای همه افراد یكسان نیست و كسانی كه به دلیل بیماریهای قلبی یا كلیوی محدودیت مصرف مایعات دارند، باید میزان مصرف آب را با نظر پزشك تنظیم كنند.
دكتر صالحی بیماریهای زمینهای را نیز از عوامل مؤثر در ایجاد اسپاسم عضلانی برشمرد و افزود: بیماری مزمن كلیوی، دیابت كنترلنشده، بیماریهای روماتیسمی، مشكلات مفصلی و اختلال در عملكرد تیروئید میتوانند با گرفتگی، خشكی یا درد عضلات همراه باشند.
به گفته این پزشك، در بیماریهای كلیوی ممكن است تعادل آب و املاح بدن دچار تغییر شود و همین مسئله بر عملكرد عضلات اثر بگذارد. همچنین دیابت كنترلنشده میتواند از طریق ایجاد اختلال در اعصاب و گردش خون، زمینه بروز درد، ضعف یا گرفتگی اندامها را فراهم كند. بیماریهای روماتیسمی و مشكلات مفصلی نیز ممكن است باعث كاهش حركت، خشكی عضلات و افزایش فشار بر برخی گروههای عضلانی شوند.
او ادامه داد: اختلال عملكرد غده تیروئید نیز در بعضی افراد با علائم عضلانی همراه است. كمكاری یا پركاری تیروئید میتواند روی سوختوساز بدن، قدرت عضلات و احساس خستگی تأثیر بگذارد و در برخی شرایط موجب درد، خشكی یا گرفتگی عضلات شود. به همین دلیل، بررسی سابقه پزشكی فرد و علائم همراه برای تشخیص علت اسپاسم اهمیت دارد.
دكتر صالحی تأكید كرد: اگر گرفتگی عضلانی به صورت گاهبهگاه و پس از فعالیت شدید رخ دهد، ممكن است با استراحت، مصرف آب كافی و حركات كششی ملایم برطرف شود؛ اما تكرار مداوم گرفتگی، شدت زیاد درد، درگیری همزمان چند عضله یا همراه شدن اسپاسم با ضعف و بیحسی نیازمند بررسی تخصصی است.
این متخصص پزشكی ورزشی درباره نقش تمرینهای بدنی در مدیریت اسپاسم گفت: حركات ملایم، تمرینهای كششی و تمرینهای قدرتی كنترلشده میتوانند به بهبود عملكرد عضلات و كاهش مشكلات ناشی از گرفتگی كمك كنند. با این حال، نوع و شدت تمرین باید متناسب با وضعیت جسمی فرد انتخاب شود و انجام حركات سنگین یا غیراصولی ممكن است گرفتگی را تشدید كند.
به گفته او، افراد باید پیش از شروع ورزش بدن خود را بهتدریج گرم كنند و پس از پایان فعالیت نیز زمان كوتاهی را به سرد كردن و كشش اختصاص دهند. افزایش ناگهانی شدت تمرین، استفاده بیش از حد از عضلات، انجام حركتهای نادرست و نادیده گرفتن خستگی از عواملی هستند كه میتوانند احتمال اسپاسم را افزایش دهند.
دكتر صالحی توصیه كرد: هنگام بروز گرفتگی، فرد فعالیت خود را متوقف كند و عضله گرفتار را به آرامی در جهت مخالف انقباض كشش دهد. ماساژ ملایم و گرم نگه داشتن عضله نیز ممكن است به كاهش درد كمك كند. البته این اقدامات در صورتی مناسب هستند كه گرفتگی ناشی از آسیب جدی، پارگی عضله یا مشكل حاد دیگری نباشد.
این پزشك در پایان گفت: برای اسپاسم و گرفتگی عضلانی نمیتوان یك علت واحد معرفی كرد. كمبود آب، برهم خوردن تعادل كلسیم، سدیم، پتاسیم، منیزیم و ویتامین D ، بیماریهای كلیوی، دیابت كنترلنشده، بیماریهای روماتیسمی، مشكلات مفصلی و اختلال عملكرد تیروئید، همگی میتوانند در بروز این مشكل نقش داشته باشند. بنابراین درمان مؤثر زمانی امكانپذیر است كه علت اصلی شناسایی شود.
بر اساس این گزارش، افرادی كه به طور مكرر دچار گرفتگی عضلات میشوند، بهتر است از مصرف خودسرانه دارو و مكمل پرهیز كنند و برای بررسی دقیق وضعیت خود به پزشك مراجعه كنند. توجه به مصرف آب كافی، تغذیه متعادل، گرم كردن بدن پیش از ورزش، انجام حركات كششی ملایم، رعایت اصول صحیح فعالیت بدنی و كنترل بیماریهای زمینهای میتواند در كاهش اسپاسم و بهبود كیفیت زندگی مؤثر باشد.
