در شرایط فعلی كشور رسانهها بیش از هر زمان دیگری در معرض آزمونی بزرگ قرار گرفتهاند. در این میان، رادیو نه تنها بهعنوان كهنترین رسانه صوتی، بلكه قدرتمندترین ابزار برای عبور از گردنههای سخت بحران، جایگاه ویژهای یافته است. این گزارش نگاهی به كاركردهای رادیو سلامت در حوادث اخیر داشته كه در ادامه میخوانید.
به گزارش روزنامه جام جم به نقل از روابط عمومی رادیو سلامت، دكتر پیام امیری، مدیر شبكه رادیویی سلامت، رادیو را رسانه ذاتی بحران میداند و معتقد است: نقشآفرینی این رسانه در لحظات سرنوشتساز؛ كارآمدتر و مؤثرتر از هر بستر دیگری است. ذات رادیو بر دو ركن اصلی اطلاعرسانی و آگاهیبخشی استوار است و همین دو ویژگی باعث شده تا در شرایط بحرانی، رادیو به خط مقدم ارتباط با مردم تبدیل شود.
مأموریت رادیو سلامت در نگاه مدیر این شبكه، فراتر از اطلاعرسانی صرف در وقایعی نظیر جنگ یا بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله است. از نظر او، رسالت اصلی رادیو سلامت در این مقاطع، آموزش عملی و لحظهای به جامعه است. این شبكه تلاش میكند تا با تكیه بر تخصصهای موجود، به مردم بیاموزد كه چگونه پیش از وقوع حوادث غیرمترقبه آمادگی خود را حفظ كنند و هنگام مواجهه با آن، چه اقداماتی را برای كمك به مصدومان یا حفظ سلامت خود انجام دهند.
این مدیر رسانهای تأكید دارد كه همكاران او در حوزه برنامهسازی، این رسالت را به یك جریان مستمر تبدیل كردهاند و در اینباره توضیح میدهد: جدول پخش رادیو سلامت اكنون با بهرهگیری از ساختارهای متنوعی نظیر برنامههای مستند، تركیبی، نمایشی و همچنین بستههای كوتاه آموزشی و پیامهای كوتاه سلامتمحور، در تلاش است تا تابآوری و ایستادگی مردم را در برابر چالشهای احتمالی افزایش دهد. این محتوا تنها به امواج رادیویی محدود نشده، بلكه در فضای مجازی نیز با همان دقت و جدیت دنبال میشود تا مخاطب در هر نقطهای كه حضور دارد، به مرجع رسمی و آگاهیبخش شبكه سلامت دسترسی داشته باشد.
امیری با اشاره به تجربیات موفق شبكه در وقایع گذشته، ازجمله دوران شیوع بیماری كرونا و همچنین ایام جنگ 12 روزه و ایام ویژهای نظیر جنگ رمضان یادآوری میكند: افزایش آگاهیهای عمومی و ارائه راهكارهای علمی برای مقابله با بحرانها، دیگر یك اقدام مقطعی نیست، بلكه به یكی از اصلیترین ستونهای جدول پخش شبكه تبدیل شده است. این رویكرد تضمین میكند كه رادیو سلامت نه فقط در زمان وقوع حوادث، بلكه در دوران پیشآگاهی نیز بهعنوان یك همراه همیشگی، نقش خود را در جهت حفظ آرامش و ارتقای امنیت روانی جامعه ایفا كند.
ثانیههای طلایی، نقشه راه بقا
نازیلا نظمی، تهیهكننده برنامه رادیویی «ثانیههای طلایی» نیز در همین رابطه و درباره استراتژیهای آموزشی و رویكرد عملیاتی این برنامه میگوید: در دنیایی كه لحظهها تعیینكننده هستند، داشتن دانش سلامت در زمان بحران دیگر یك انتخاب نیست، بلكه یك ضرورت حیاتی است. برنامه ثانیههای طلایی با هدف تجهیز ذهن و بدن مخاطبان برای مواجهه با شرایط اضطراری، مسیر تازهای را در حوزه بهداشت و تندرستی باز كرده است.
وی در پاسخ به این پرسش كه چطور پیامهای حیاتی بهداشتی را در قالب ثانیههای بسیار كوتاه اما تأثیرگذار طراحی میكنید، توضیح میدهد: در هر قسمت از برنامه به یك موضوع بسیار خاص و حیاتی در لحظه وقوع بحران پرداخته میشود. برای ایجاد یك اثرگذاری عمیق، آن موضوع از زوایای مختلف و با استفاده از ابزارهای متنوع صوتی بررسی خواهد شد. این روند شامل بخشهای مختلفی ازجمله نریشن، وكس پاپ، تحلیلهای كارشناسی، روایتخوانی و در نهایت جمعبندی است تا مخاطب با تمام ابعاد موضوع آشنا شود. بهعنوان مثال اگر در لحظه حمله هوایی در فضای بسته مانند آسانسور باشیم، چه باید كرد؟ برنامه دقیقا به این میپردازد كه چه اقدامات فوری برای حفظ سلامت و نجات جان باید انجام دهیم.
نظمی در ادامه درباره راهكار برنامه برای آموزش تشخیص اخبار جعلی و شایعات در زمان جنگ میگوید: تمركز اصلی و ماهیت این برنامه بر آموزش اقدامات عملی و واكنشهای سریع و صحیح در حوزه سلامت جسم است تا از سردرگمیهای ناشی از اطلاعات غلط در لحظات حساس جلوگیری شود.
وی چالش بزرگ این برنامه را سادهسازی مفاهیم برای همه اقشار جامعه میداند و میافزاید: تمركز بر موضوعات بسیار ریز، كاربردی و ضروری است. این موضوعات برای تمام گروههای سنی در زمان بحران اهمیت حیاتی دارند. همچنین با تنظیم رادیویی روان و همفهم، تلاش شده تا حتی پیچیدهترین متنهای تحقیقی و كارشناسی به زبانی ساده و ملموس به مخاطبان ارائه شود.
این تهیهكننده، ثانیههای طلایی را تركیبی هوشمندانه از پیشگیری و عمل میداند و توضیح میدهد: حدود 20 درصد از برنامههای ساخته شده به آموزشهای پیشگیرانه مانند آمادهسازی كوله بحران، مسیرشناسی و آمادگیهای اولیه اختصاص دارد، در حالیكه بخش اصلی و تعیینكننده یعنی 80 درصد برنامه، بر واكنشها و رفتارهای درست و نجاتبخش در حین وقوع بحران تمركز دارد تا مخاطب را در حساسترین لحظات، تنها نگذارد.
مهندسی آرامش در 10 دقیقه
برنامه «10 دقیقه مكث» نیز كه به همت گروه سلامت روان و سلامت معنوی رادیو سلامت و به تهیهكنندگی ملیحه صادقكاظمی روی آنتن میرود، در شرایط فعلی جامعه با رویكردی تخصصی به مدیریت استرس و تقویت تابآوری میپردازد.
وی با تاكید بر اینكه هدف ما در هیچ لحظهای از جنگ و بعد از جنگ حذف واقعیت نبوده و نیست، خاطرنشان میكند: هدف 10 دقیقه مكث، در دوران بحران و اوج بمباران اخبار این بوده كه بدون هیجانسازی به مخاطب كمك كنیم تا واكنش اضطرابی خودش را مدیریت كند و در كنار این مدیریت، مهارت مواجهه با استرس را یاد بگیرد. هدف این برنامه صحبت درباره اضطراب و استرس نبوده و نیست. هدف اینكه مخاطب با مهارتهای ساده و كاربردیای آشنا شود كه در تقویت روانی تابآوری كمكش كند. یعنی آموزش گام به گام و ساده توانایی سازگار شدن با شرایط سخت، مدیریت هیجانهای شدید و برگشتن به تعادل روانی بعد از تجربههای پراسترس.
صادق كاظمی با پاسخ به این پرسش كه در بخش معنویت، دقیقا چه راهكارهایی برای تقویت تابآوری مخاطب در شرایط سخت درنظر گرفتهاید؟ میافزاید: معنویت یك تجربه فردی و كاملا شخصی است. در این بخش، هدف ما آموزش مهارتهایی برای تقویت سلامت معنوی و در نتیجه افزایش تابآوری روانی بوده و هست؛ مثل پیدا كردن معنا و هدف، تقویت امید، حفظ ارتباط با ارزشها و توجه به داشتهها و منابع حمایتی زندگی. در شرایط سخت، داشتن احساس معنا و امید میتواند به فرد كمك كند فشار روانی را بهتر مدیریت كند و احساس درماندگی كمتری داشته باشد. بنابراین مخاطب هم یك مهارت عملی یاد میگیرد و هم با راههایی برای حفظ امید و تعادل درونی آشنا میشود.
این تهیهكننده درباره تمرینهای عملی (مثل تنفس یا آرامسازی) برای كاهش استرس فوری توضیح میدهد: تمرینها كاملا هدفمند و براساس اصول مدیریت استرس، اضطراب و تقویت تابآوری طراحی شده است. ما فقط دنبال این نیستیم كه مخاطب برای چند دقیقه آرام شود، بلكه میخواهیم به او مهارت تنظیم واكنشهای جسمی، هیجانی و شناختی در برابر فشار روانی را یاد دهیم. مثلا تمرینهای تنفسی میتواند به كاهش برانگیختگی فیزیولوژیك كمك كند و تمرینهای توجه و آرامسازی كمك میكند فرد از چرخه افكار اضطرابآور فاصله بگیرد و دوباره كنترل بیشتری روی واكنش خودش پیدا كند. درواقع، این تمرینها نوعی تمرین عملی تابآوری هستند؛ یعنی مخاطب یاد میگیرد وقتی با یك موقعیت پراسترس مواجه میشود، چطور واكنشش را تنظیم كند، تصمیمهای سنجیدهتری بگیرد و بعد از تجربه فشار، سریعتر به تعادل برگردد. هدف اینكه این مهارتها از فضای برنامه خارج و وارد زندگی روزمره مخاطب شود.
استفاده از موسیقی و صدا جهت ایجاد فضای پناهگاه روانی بسیارحائزاهمیت است، صادق كاظمی در اینباره میافزاید: موسیقی و طراحی صدا برای ما فقط یك عنصر زیباییشناختی نیست. بخشی از مداخله برای تنظیم فضای روانی مخاطب است. وقتی فرد در معرض استرس و اضطراب قرار دارد، سیستم عصبی در وضعیت برانگیختگی بالاتری قرار میگیرد و صداهای ناگهانی، تند یا غیرقابلپیشبینی میتوانند این برانگیختگی را بیشتر كنند. به همین دلیل از موسیقی با ریتم و شدت كنترلشده، الگوهای صوتی قابلپیشبینی و صداهایی كه احساس ثبات و امنیت بیشتری ایجاد میكنند، استفاده میكنیم. این گفتوگوها نشان میدهد این شبكه نه فقط یك رسانه شنیداری، بلكه با تكیه بر دانش و تخصص، تلاش دارد تا در هر شرایطی، صدای آرامش و خرد باشد تا مردم كشورمان با اطمینان و آمادگی كامل از دل بحرانها عبور كنند.