دكتر فرشاد شهبانی، روانشناس بالینی در برنامه «به زندگی سلام كن» رادیو سلامت بر لزوم فاصلهگیری از افكار منفی تأكید كرد و گفت: بسیاری از افكار ذهنی بازتاب واقعیت نیستند، ارزیابی شواهد برای رسیدن به نگاهی واقعبینانه راهكار اصلی مدیریت این افكار است.
به گزارش روابط عمومی رادیو سلامت، افكار منفی بخشی از تجربه ذهنی انسان هستند و ممكن است در موقعیتهای مختلف، بدون آنكه متوجه باشیم، بر احساسات و رفتارهای ما اثر بگذارند. گاهی یك اتفاق ساده، یك گفتوگوی كوتاه یا حتی یك نگاه از سوی دیگران میتواند زمینه شكلگیری برداشتی منفی را در ذهن ایجاد كند. این برداشت ممكن است به سرعت به نگرانی، ناراحتی یا ترس تبدیل شود، در حالی كه هنوز هیچ دلیل قطعی برای درست بودن آن وجود ندارد.
دكتر فرشاد شهبانی، روانشناس بالینی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشكی مشهد در برنامه «به زندگی سلام كن» رادیو سلامت درباره نقش افكار منفی توضیح داد و گفت: افكاری كه وارد ذهن ما میشوند، در بسیاری از موارد واقعبینانه نیستند و الزاماً واقعیت بیرونی را منعكس نمیكنند.
او با اشاره به تجربههای روزمره افراد اظهار كرد: ممكن است فردی تصور كند دوستش از او ناراحت شده است اما پس از مدتی متوجه شود چنین برداشتی درست نبوده است. همچنین ممكن است انسان تصور كند قرار است اتفاق ناخوشایندی برای او رخ دهد اما در ادامه ببیند آن اتفاق هرگز رخ نداده است. این نمونهها نشان میدهند كه هر فكری، حتی اگر با شدت زیادی در ذهن ما شكل گرفته باشد، لزوماً درست و قابل اعتماد نیست.
این روانشناس بالینی افزود: افكار منفی گاهی آنقدر واقعی به نظر میرسند كه فرد آنها را بدون بررسی میپذیرد. در چنین شرایطی، انسان ممكن است بر اساس یك برداشت ذهنی تصمیم بگیرد، واكنش نشان دهد یا رفتاری انجام دهد كه بعداً متوجه شود با واقعیت فاصله داشته است. برای نمونه، فردی كه تصور میكند دیگران او را نمیپذیرند، ممكن است از حضور در جمع دوری كند، با نزدیكان خود سرد شود یا فرصتهای ارتباطی و اجتماعی مختلف را از دست بدهد؛ در حالی كه شاید هیچ شاهد محكمی برای این تصور وجود نداشته باشد.
دكتر شهبانی یكی از راههای مؤثر برای مدیریت افكار منفی را ایجاد فاصله میان فرد و فكر عنوان كرد.
به گفته او، زمانی كه یك فكر منفی وارد ذهن میشود، بهتر است فرد بلافاصله آن را حقیقت قطعی تلقی نكند، بلكه كمی از آن فاصله بگیرد و آن را مورد ارزیابی قرار دهد. این فاصله ذهنی به انسان كمك میكند تا فكر خود را مشاهده كند، درباره آن پرسش داشته باشد و از واكنشهای عجولانه دور بماند.
او پیشنهاد كرد: افراد در برابر افكار منفی، یك علامت سؤال ذهنی قرار دهند و از خود بپرسند آیا این فكر حتماً درست است یا ممكن است اشتباه باشد. این پرسش ساده میتواند آغاز یك بررسی منطقی باشد و به فرد یادآوری كند كه میان فكر و واقعیت تفاوت وجود دارد.
دكتر شهبانی تأكید كرد: افكار منفی ممكن است در ذهن حضور داشته باشند اما حضور یك فكر به معنای درست بودن آن نیست. انسان ممكن است واقعاً با دشواری، فشار روانی یا مسئلهای جدی روبهرو باشد اما حتی در چنین شرایطی نیز لازم است میان واقعیت موجود و برداشتهای ذهنی خود تفاوت قائل شود. بررسی افكار، به معنای مثبتاندیشی اجباری نیست؛ بلكه به فرد كمك میكند واقعیت را دقیقتر و منصفانهتر ببیند.
او افزود: افكار منفی زمانی میتوانند آسیب بیشتری ایجاد كنند كه به شكل مداوم تكرار شوند و بدون ارزیابی، مبنای قضاوت و تصمیمگیری قرار بگیرند. تداوم این افكار ممكن است احساس ناامیدی، اضطراب، بیارزشی یا بیاعتمادی را افزایش دهد. به همین دلیل، شناخت افكار و توجه به شواهد میتواند یكی از گامهای اولیه برای حفظ سلامت روان و كاهش فشارهای ذهنی باشد.
این متخصص روانشناسی بالینی از مخاطبان خواست در طول روز و هفته، افكار خود را با دقت بیشتری مشاهده كنند و تلاش داشته باشند آنها را به شكلی واقعبینانه ارزیابی كنند. ثبت افكار، توجه به موقعیتی كه فكر در آن شكل گرفته و بررسی شواهد موافق و مخالف، از جمله اقداماتی است كه میتواند به شناخت بهتر الگوهای ذهنی كمك كند.
دكتر شهبانی در پایان ابراز امیدواری كرد و افزود: بررسی افكار منفی، تمرینی تدریجی و نیازمند تداوم است. قرار نیست انسان هیچگاه فكر منفی نداشته باشد، زیرا شكلگیری چنین افكاری بخشی از فعالیت طبیعی ذهن است. آنچه اهمیت دارد، شیوه برخورد با این افكار است. هرچه فرد بتواند میان خود و افكارش فاصله بیشتری ایجاد كند، احتمال آنكه تحت تأثیر برداشتهای نادرست قرار بگیرد، كاهش مییابد.
افراد بهتر است بتوانند در روزهای آینده، افكار خود را با دقت و واقعبینی بیشتری ارزیابی كنند و با شناخت بهتر ذهن، نقش افكار منفی را در زندگی خود تعدیل كنند.
