در سال‌های اخیر، سكته قلبی دیگر محدود به سالمندان نیست و جوانان 30 ساله نیز ممكن است با حوادث جدی قلبی مواجه شوند؛ اما چرا؟
به گزارش روابط عمومی رادیو سلامت، شاید تصور كنیم سكته قلبی و ایست قلبی اتفاقاتی هستند كه تنها در سنین میانسالی و سالمندی رخ می‌دهند، اما این روزها مواردی از بروز حوادث قلبی در جوانان نیز دیده می‌شود؛ جوانانی كه ممكن است در میانه فعالیت روزمره، هنگام ورزش یا حتی بدون داشتن علائم قبلی، ناگهان با یك عارضه جدی قلبی مواجه شوند.
به گفته یك متخصص قلب و عروق، سن ابتلا به بیماری‌های قلبی و سكته قلبی در سال‌های اخیر كاهش یافته و حتی مواردی از بروز سكته در افراد زیر 40 سال و گاهی در حوالی 30 سالگی مشاهده می‌شود.
فشار خون كنترل‌نشده، سبك زندگی كم‌تحرك، مصرف فست‌فود و غذاهای ناسالم، استعمال سیگار و البته عوامل ژنتیكی از جمله عواملی هستند كه می‌توانند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش دهند.
در ادامه، برای بررسی مهم‌ترین عوامل مؤثر در بروز سكته و ایست قلبی، راه‌های پیشگیری و همچنین شیوه‌های كنترل و درمان عوامل خطر، با سیدجواد داوری ثانی، متخصص قلب و عروق به گفت‌وگو نشسته‌ایم.
فشارخون به عنوان یكی از عوامل آسیب‌رسان به قلب چگونه ایجاد می‌شود و چرا از این بیماری به عنوان «قاتل خاموش» یاد می‌شود؟
فشار خون یكی از بیماری‌های شایع در سراسر جهان و همچنین در كشور ماست كه اصطلاحاً از آن به عنوان «قاتل خاموش» یاد می‌شود. مهم‌ترین ویژگی فشار خون این است كه در بسیاری از موارد هیچ علامتی ندارد.
در حدود 90 درصد موارد، فرد مبتلا به فشار خون بالا ممكن است هیچ علامتی احساس نكند و به همین دلیل، تا زمانی كه فشار خون اندازه‌گیری نشود، ممكن است فرد از ابتلای خود به این بیماری مطلع نباشد.
شرایط صحیح اندازه‌گیری فشار خون
فشار خون چگونه باید به شكل صحیح اندازه‌گیری شود و چه عددی نیازمند مراجعه به پزشك است؟
برای اندازه‌گیری فشار خون باید فرد در محیطی آرام بنشیند، اضطراب و استرس نداشته باشد و هنگام اندازه‌گیری نیز صحبت نكند. توصیه من این است كه فرد پیش از اندازه‌گیری، چند دقیقه در حالت آرام بنشیند و سپس فشار خون خود را اندازه‌گیری كند.
اگر فشار خون فرد بالاتر از محدوده طبیعی باشد، باید برای بررسی بیشتر به پزشك متخصص مراجعه كند. البته در بسیاری از موارد، حتی با وجود افزایش فشار خون، لزوماً نیازی به شروع دارو نیست و فرد می‌تواند با اصلاح سبك زندگی، رعایت رژیم غذایی و توجه به برخی نكات، فشار خون خود را كنترل كند. در شرایط خاص و بر اساس نظر پزشك، ممكن است درمان دارویی نیز ضرورت پیدا كند.
ژنتیك و سبك زندگی؛ دو عامل مهم در فشار خون
چرا یك فرد به فشار خون بالا مبتلا می‌شود؟ آیا این بیماری علت مشخصی دارد؟
فشار خون علل مختلفی دارد، اما در حدود 90 درصد موارد، علت مشخص و واحدی برای آن پیدا نمی‌شود و عواملی مانند ژنتیك، سابقه خانوادگی و افزایش سن در بروز آن نقش دارند.
با افزایش سن، خاصیت ارتجاعی دیواره عروق كاهش پیدا می‌كند و همین مسئله می‌تواند زمینه افزایش فشار خون را فراهم كند. با این حال، در حدود 10 درصد موارد ممكن است فشار خون ناشی از یك بیماری یا علت زمینه‌ای باشد كه بر اساس شرح حال، معاینه و بررسی‌های پزشكی باید شناسایی شود.
نمك، كم‌تحركی و سیگار؛ عوامل مؤثر در افزایش فشار خون
نقش نمك، استرس، سیگار و كم‌تحركی در افزایش فشار خون چیست؟
در كنار عوامل ژنتیكی، سبك زندگی یكی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در فشار خون است. مصرف زیاد نمك، استعمال سیگار و نداشتن فعالیت بدنی مناسب می‌تواند باعث افزایش فشار خون شود.
در مورد اصطلاح «فشار عصبی» نیز باید توجه داشت كه افزایش موقت فشار خون هنگام عصبانیت، ناراحتی یا فعالیت بدنی، یك واكنش طبیعی بدن است و نباید آن را با بیماری فشار خون اشتباه گرفت. به همین دلیل، هنگام اندازه‌گیری فشار خون، فرد باید در محیطی آرام و بدون اضطراب باشد تا عدد به‌دست‌آمده قابل اعتماد باشد.
برای افراد مبتلا به فشار خون، اصلاح سبك زندگی اهمیت بسیار زیادی دارد. این افراد باید فعالیت بدنی مناسب داشته باشند و مصرف نمك را به‌شدت كاهش دهند. توصیه می‌شود از اضافه كردن نمك به غذا در سر سفره خودداری شود؛ چراكه بسیاری از مواد غذایی و تركیبات مورد استفاده در غذا نیز حاوی نمك هستند.
سن شایع ابتلا به فشار خون چه زمانی است؟
با افزایش سن، به دلیل كاهش خاصیت ارتجاعی دیواره عروق، احتمال ابتلا به فشار خون افزایش پیدا می‌كند. با این حال، امروزه افرادی در سنین 30 تا 50 سال و حتی زیر 30 سال نیز با فشار خون بالا به پزشك مراجعه می‌كنند.
در افرادی كه در سنین پایین دچار فشار خون می‌شوند، حتماً باید علل زمینه‌ای مورد بررسی قرار گیرد. برای مثال، بیماری‌هایی مانند تنگی آئورت، تنگی شریان‌های كلیوی یا برخی اختلالات غدد فوق‌كلیوی می‌توانند در بروز فشار خون نقش داشته باشند و باید بر اساس شرایط بیمار بررسی شوند.
فشار خون كنترل‌نشده، تهدیدی برای قلب، مغز و كلیه
فشار خون چه نقشی در ایجاد بیماری‌های قلبی و سایر عوارض دارد؟
فشار خون كنترل‌نشده می‌تواند در طولانی‌مدت عوارض بسیار جدی ایجاد كند. علت اینكه از فشار خون به عنوان «قاتل خاموش» یاد می‌شود، همین است كه ممكن است فرد هیچ علامتی نداشته باشد، اما بیماری در طول زمان به اندام‌های مختلف بدن آسیب وارد كند.
فشار خون كنترل‌نشده می‌تواند خطر سكته مغزی، سكته قلبی و نارسایی كلیه را افزایش دهد و به عروق اندام‌های مختلف بدن آسیب برساند. در واقع، فشار خون بالا می‌تواند در طولانی‌مدت بسیاری از ارگان‌های بدن را درگیر كند.
ما در اورژانس با بیمارانی مواجه می‌شویم كه به دلیل فشار خون كنترل‌نشده با عوارض جدی مراجعه می‌كنند؛ از جمله بیمارانی كه با سكته مغزی یا خونریزی مغزی به اورژانس مراجعه كرده‌اند. افزایش شدید و كنترل‌نشده فشار خون می‌تواند به عروق مغز آسیب وارد كرده و زمینه خونریزی مغزی را فراهم كند.
از سوی دیگر، فشار خون كنترل‌نشده در طولانی‌مدت بر قلب نیز اثر می‌گذارد و می‌تواند باعث بزرگ شدن قلب و افزایش خطر بروز عوارض قلبی شود.
كاهش سن ابتلا به سكته قلبی؛ نقش پررنگ سبك زندگی
چرا سن ابتلا به بیماری‌های قلبی و ایست و سكته قلبی كاهش پیدا كرده است؟
بله، متأسفانه سن ابتلا به بیماری‌های قلبی و سكته قلبی به شكل قابل توجهی كاهش پیدا كرده است. در كنار عوامل ژنتیكی و سابقه خانوادگی، سبك زندگی نقش بسیار مهمی در این زمینه دارد.
مصرف غذاهای نامناسب و فست‌فودها، كاهش فعالیت بدنی و كم‌تحركی از جمله عواملی هستند كه می‌توانند زمینه ابتلا به بیماری‌های قلبی را فراهم كنند. در حال حاضر بیمارانی را مشاهده می‌كنیم كه در سنین زیر 40 سال و حتی حدود 30 سالگی با سكته قلبی مراجعه می‌كنند.
اگر فردی زمینه ژنتیكی و سابقه خانوادگی بیماری قلبی داشته باشد و در كنار آن سبك زندگی مناسبی نیز نداشته باشد، احتمال بروز بیماری در سنین پایین‌تر افزایش پیدا می‌كند.
اصلاح سبك زندگی می‌تواند خطر بیماری قلبی را كاهش دهد
آیا داشتن سابقه خانوادگی بیماری قلبی به معنای ابتلای قطعی فرد به بیماری قلبی است؟
خیر. داشتن زمینه ژنتیكی به این معنا نیست كه فرد حتماً در طول زندگی به بیماری قلبی یا سكته قلبی مبتلا خواهد شد. حتی اگر فردی سابقه خانوادگی و زمینه ژنتیكی داشته باشد، با داشتن فعالیت بدنی مناسب، رعایت رژیم غذایی و اصلاح سبك زندگی می‌تواند خطر ابتلا را تا حد زیادی كاهش دهد.
بنابراین، سبك زندگی مناسب یكی از مهم‌ترین عوامل قابل كنترل در پیشگیری از بیماری‌های قلبی است و افراد باید به این موضوع توجه جدی داشته باشند.
آلودگی هوا چگونه به قلب آسیب می‌زند؟
با توجه به آلودگی هوا در كشور، تنفس هوای آلوده چه تأثیری بر قلب و عروق دارد؟
آلودگی هوا نیز یكی از عوامل مؤثر بر سلامت قلب و عروق است. تنفس هوای آلوده به مرور زمان می‌تواند بر عملكرد ریه تأثیر منفی بگذارد. ریه و قلب دو دستگاه مرتبط با یكدیگر هستند و عملكرد آنها به هم وابسته است.
آسیب و اختلال در عملكرد ریه می‌تواند فشار بیشتری به قلب وارد كند و در طولانی‌مدت زمینه نارسایی قلبی را فراهم كند. همچنین كاهش عملكرد قلب و ایجاد اختلال در پمپاژ آن می‌تواند به افزایش بیماری‌های قلبی و عروقی منجر شود.
بنابراین، آلودگی هوا از طریق تأثیر بر ریه و سیستم قلبی ـ عروقی می‌تواند در طول زمان سلامت قلب را تحت تأثیر قرار دهد و خطر بیماری‌های قلبی را افزایش دهد.
درد قفسه سینه و تنگی نفس هنگام فعالیت را جدی بگیرید
سالمندان و سایر افراد در چه شرایطی باید برای بررسی بیماری قلبی به پزشك مراجعه كنند؟
مهم‌ترین مسئله توجه به علائم هشدار است. اگر فرد هنگام فعالیت‌های روزمره، راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها یا ورزش دچار درد یا سوزش قفسه سینه و همچنین تنگی نفس شود، باید برای بررسی وضعیت قلب خود به پزشك متخصص قلب مراجعه كند.
این علائم به‌ویژه زمانی كه هنگام فعالیت ایجاد می‌شوند، باید جدی گرفته شوند و نیاز به بررسی پزشكی دارند.
البته اگر فرد هیچ علامتی ندارد و در فعالیت‌های روزمره، راه رفتن و ورزش دچار درد قفسه سینه، سوزش قفسه سینه یا تنگی نفس نمی‌شود، لزوماً نیازی به انجام بررسی‌های تكمیلی قلبی ندارد؛ مگر اینكه دارای عوامل خطر بیماری‌های قلبی باشد.
كنترل دیابت، فشار خون و ترك سیگار؛ سه اصل پیشگیری
افراد دارای عوامل خطر بیماری‌های قلبی برای پیشگیری چه اقداماتی باید انجام دهند؟
اگر فردی به دیابت مبتلاست، باید قند خون خود را به‌خوبی كنترل كند. افراد مبتلا به فشار خون نیز باید فشار خون خود را تحت كنترل داشته باشند و اگر فردی سیگار مصرف می‌كند، ترك سیگار بسیار مهم است.
در واقع، كنترل عوامل خطر بیماری‌های قلبی می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌های قلبی داشته باشد. فردی كه دیابت، فشار خون یا سایر عوامل خطر را دارد، باید این موارد را كنترل كند تا احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی كاهش پیدا كند.
چكاپ قلبی از چه سنی ضروری است؟
افراد از چه سنی باید برای چكاپ و بررسی وضعیت قلب و عروق مراجعه كنند؟
اگر فردی در هر سنی، از جمله بالای 40 سال، هیچ علامتی ندارد و هنگام فعالیت، راه رفتن یا ورزش نیز دچار علائم هشدار نمی‌شود، الزاماً نیازی به مراجعه مكرر برای بررسی‌های تخصصی قلب ندارد.
با این حال، انجام چكاپ‌های دوره‌ای برای بررسی فشار خون، قند خون و چربی خون اهمیت دارد. توصیه می‌شود این بررسی‌ها از حدود 20 سالگی آغاز شود و اگر نتایج آزمایش‌ها طبیعی بود، به صورت دوره‌ای تكرار شود.
در صورتی كه قند خون، چربی خون یا فشار خون فرد غیرطبیعی باشد، باید بر اساس شرایط بیمار و نظر پزشك، پیگیری و درمان مناسب انجام شود.
اگر بخواهید یك توصیه مهم به مردم برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی داشته باشید، چه می‌گویید؟
مهم‌ترین مسئله این است كه افراد عوامل خطر قابل كنترل را جدی بگیرند. داشتن فعالیت بدنی مناسب، رعایت رژیم غذایی، كنترل فشار خون و قند خون، كنترل چربی خون و ترك سیگار از جمله اقداماتی است كه می‌تواند در حفظ سلامت قلب مؤثر باشد.
همچنین افراد باید علائم هشدار مانند درد یا سوزش قفسه سینه و تنگی نفس هنگام فعالیت را جدی بگیرند و در صورت مشاهده این علائم، برای بررسی وضعیت قلب به پزشك مراجعه كنند.
داروهای جدید كاهش وزن و نگرانی درباره عوارض قلبی
اخیراً استفاده از برخی داروهای تزریقی برای كاهش وزن افزایش پیدا كرده است. آیا مصرف این داروها می‌تواند بر عملكرد قلب تأثیر بگذارد و حتی به عاملی برای مرگ تبدیل شود؟
این داروها به‌تازگی وارد بازار شده‌اند و برای بررسی دقیق عوارض آنها، نیاز به مطالعات بیشتری در آینده وجود دارد. در مطالعاتی كه تاكنون انجام شده، به‌جز در افرادی كه سابقه سرطان تیروئید دارند و باید بررسی‌های لازم در این زمینه برای آنها انجام شود، عارضه خاص دیگری كه نگرانی جدی ایجاد كند، مشاهده نشده است.
البته به دلیل اینكه این داروها جدید هستند، باید منتظر نتایج مطالعات و بررسی‌های بیشتر باشیم تا مشخص شود آیا در طولانی‌مدت عوارض جدیدی ایجاد می‌كنند یا خیر.
تهوع، یبوست و اسهال از عوارض احتمالی
این داروها چه عوارضی دارند؟
این داروها كه از نظر مكانیسم مصرف در گروه داروهایی مانند «مانجارو» قرار می‌گیرند، می‌توانند باعث كاهش حركات معده شوند. به همین دلیل، بروز برخی عوارض گوارشی مانند تهوع، یبوست و اسهال در مصرف‌كنندگان آنها ممكن است مشاهده شود.
در مورد افرادی كه سابقه سرطان تیروئید دارند نیز باید بررسی‌های لازم انجام شود. درباره سایر عوارض، با توجه به جدید بودن این داروها، همچنان نیازمند مطالعات بیشتری هستیم تا بتوان با اطمینان درباره عوارض احتمالی بلندمدت آنها اظهار نظر كرد.
داروی لاغری جایگزین اصلاح سبك زندگی نیست
با توجه به استقبال مردم از این داروها، آیا مصرف آمپول‌های كاهش وزن می‌تواند جایگزین رژیم غذایی و اصلاح سبك زندگی شود؟
خیر. مهم‌ترین مسئله حتی در زمان استفاده از این داروها، رعایت رژیم غذایی و اصلاح سبك زندگی است. ممكن است فرد با استفاده از این آمپول‌ها در مدت مشخصی كاهش وزن داشته باشد، اما نمی‌توان انتظار داشت كه فرد برای تمام عمر از این داروها استفاده كند.
بنابراین، فرد باید در كنار درمان، رژیم غذایی مناسب و سبك زندگی سالم را نیز رعایت كند تا بتواند كاهش وزن خود را حفظ كند.
احتمال بازگشت وزن پس از قطع دارو
آیا پس از قطع مصرف این داروها احتمال بازگشت وزن وجود دارد؟
بله، اگر فرد پس از قطع دارو رژیم غذایی و سبك زندگی مناسب را رعایت نكند، احتمال بازگشت وزن وجود دارد و حتی ممكن است وزن با سرعت بیشتری افزایش پیدا كند.
بنابراین، استفاده از این آمپول‌ها نباید به این معنا باشد كه فرد پس از كاهش وزن دیگر نیازی به رعایت رژیم غذایی و فعالیت بدنی ندارد. در نهایت، آنچه اهمیت دارد اصلاح سبك زندگی و رعایت رژیم غذایی است.
