چای یكی از گواراترین نوشیدنی های سنتی و قدیمی ایران و جهان است، چای مهمانی است كه هنوز در سفره ایرانی جای خوش كرده و در كنار خرما و عسل، لذتی به قدمت تاریخ را رقم می زند. امروز كه به راحتی واژه چای را بر زبان جاری می سازیم، خاستگاهی كهن دارد؛ چین ! چینیها، چای را در گویش چینی جنوبی “چای” و در گویش چینی شمالی به صورت “تِی” تلفظ می كردند بعدها اروپاییان به تبعیت از چینی های شمالی، واژه Tea را برای این نوشیدنی انتخاب كردند و آسیایی ها و آفریقایی ها، گویش چینی های جنوبی را برگزیدند یعنی “چای”.
اما در گذر تاریخی ورود چای به جهان، جاده ابریشم را باید به خاطر سپرد جاده ای كه مسیر ورود چای به ایران را گشود والبته «كاشف السلطنه» سلسله قاجار نیز چنان عاشقانه برای توسعه مصرف چای درایران تلاش نمود كه خود را تا به امروز به نام "پدر چای ایرانی" معرفی می كند.«آقا محمد خان قوانلو» ملقب به «میرزا كاشفالسلطنه» از خوش روزگار متولد شهر «لاهیجان» است، لاهیجانی كه اینك پایتخت تولید چای ایران است با این حال مسیر تاریخی پر از فراز و فرود چای در ایران یك مسیررا بازگو می كند و آن از لحظه چینش برگهای تازه در باغهای چای تا انتقال به كارخانه، مراحل فرآوری، خشككردن و آمادهسازی محصول نهایی را بیان می كند، مسیری كه با زحمت چایكاران آغاز و با تولید چای خوشعطر ایرانی به پایان میرسد.
حكایت چای تنها به اینجا ختم نمی شود حكایت چای زمانی دلچسب است كه بدانیم چای گیاه دوستدار زندگی است، نوشیدنی كه می تواند به هوشیار ی ما مدد رساند
دراین بین شبكه رادیویی سلامت همچون راهنمایی جامع در زمینه سبك زندگی و تغذیه سالم از خواص چای مطالبی برای مخاطبان خود دارد، آنچنان كه این رسانه دربرنامه غذا،سلامت،زندگی چای را عنصری گوارا برای جان انسان و نیز گیاه دوستدارزندگی معرفی می كند اما با شیوه نامه ای كه در ادامه می آید.
كارشناسان تغذیه و صنایع غذایی دررادیو سلامت می گویند: یك فنجان چای ولرم با رنگ تیره و شفاف، تازه دم همراه با خرما وعسل می تواند ارمغان اوقات خوشی برای شما باشد، در ادامه این نوشتار و به نقل از متخصصان تغذیه و صنایع غذایی توصیه شده چای بهترین میان وعده ایست كه مناسب است آن را با فاصله ای بسیارپس از تناول غذا نوش جان كرد و چه خوب است چای كه سرشار از آنتی اكسیدان است را روزانه درقالب دو الی سه فنجان نوشید.
دراین گزارش از شبكه رادیویی سلامت بخوانید كه آقای افشین جعفرپور كارشناس صنایع غذایی در گفت و گو با "برنامه غذا، سلامت، زندگی رادیو سلامت" می گوید:"چایی خوب است كه ماده موثره محلولش در برگ زیاد باشد، یعنی وقتی چای خشك را با دست لمس می كنید سنیگن به نظر آید"
شاید بخواهید بدانید چای با كیفیت چگونه چایی است؟
آقای افشین جعفرپور كارشناس صنایع غذایی به "برنامه غذا سلامت و زندگی رادیو سلامت" می گوید: "هر چقدر رنگ چای خشك، تیره تر و براق تر باشد آن چای با كیفیت است، زمانی كه چای را دم می كنید و چای زود رنگ می دهد، گمان نكنید دراین چای رنگ به كاررفته است، دلیل آن، وجود ماده موثره بیشتردر برگ چای خشك است"
اما چگونه پی به تقلبی بودن چای ببریم! به گفته افشین جعفرپور كارشناس صنایع غذایی، با یك آزمایش ساده می توان به این سئوال پاسخ داد، مقداری چای خشك را در آب سرد بریزید در صورتی كه آب رنگ گرفت؛ پس بدانید آن چای تقلبی است."
هر كدام از ما به فراخور سلیقه ی خود از چای ایرانی استفاده می كنیم و گاه چای هندی و سریلانكایی، هریك طعمی دارد و ما به دنبال چای خوش عطر و خوش طعمیم، می گویند طعم چای باید گس باشد، و نمایان شدن یك لایه روغن در چای دم كرده را به فال منفی نگیریم چرا كه به گفته آقای جعفرپور كارشناس برنامه "غذا،سلامت،زندگی رادیو سلامت" "این نشانی از چای چیده شده سال یعنی با كیفیت است"
اگر چای می نوشی، با آرامش بنوش تا طعم خوش آن را بیشتر حس كنی، برای دم كشیدن چای عجله نكنید، اگر ایرانی هستی كه قصد حمایت از تولید داخلی را داری و از چای ایرانی استفاده می كنی، پس برای دم كشیدن چای ایرانی عجله نكن!
آنچه خواندید توصیه دكتر منصوررضایی دكتری تغذیه و رژیم درمانی و دیگر كارشناس مجرب برنامه غذا،سلامت،زندگی رادیو سلامت است او اضافه می كند: " برای نوشیدن چای ایرانی زیاد عجله نكنید قدری صبر برای دم كشیدن چای ایرانی خصلت صبوری را نیز در ما تقویت می كند اما اگر عجول باشید، چاره ای ندارید جز نوشیدن چای خارجی كه مملو از اسانس و رنگ است، پس انتخاب باشماست چای ایرانی یا خارجی!".
انتخاب چای ایرانی برای شما چند فایده دارد، به گفته دكتر رضایی "چای ایرانی به لحاظ بهداشتی و ارزش غذایی بسیار بالاست پس با تقویت خویشتنداری برای دم كردن چای ایرانی می توانیم گیاه دوستدار سلامتی را به خانواده خود هدیه كنیم."
در ادامه این گزارش چای كه از آن به عنوان محرك خوب نیز یاد می شود، افزایش دهنده سطح هوشیاری است، ولی در هرساعتی نیاز به این سطح ازهوشیاری نیست به ویژه آن زمانی كه وقت خواب است و كودكان و سالمندان باید در خواب شبانه باشند، دكتر منصور رضایی كارشناس تغذیه حاضر در برنامه غذا، سلامت، زندگی رادیو سلامت با بیان این مطلب افزود: "برخی مشاغل مانند پرستاران و كارگران شیفت شب و یا دانشجویان در شب امتحان برای بیدار ماندن چای میل می كنند زیرا چای اثرات خاصی روی مغزمی گذارد"
هر چند گفتیم چای گیاه دوستدار سلامتی است ولی باید بدانیم كه مصرف آن حد و مرزی دارد، روزی دو تا سه فنجان منعی ندارد اما بیشتر ازآن باعث تپش قلب می شود زیرا چای باعث دفع پتاسم می شود و این فرایند برریتم قلب اثر گذار است، آنچه خواندید گفته ای از دكتر منصور رضایی كارشناس رادیو سلامت بود و در ادامه به گفته دكتر رضایی دكتری تغذیه و رژیم درمانی "چای داغ و پررنگ میل فرد به مصرف قند را افزایش می دهد، پس باور چای لب سوز را همین جا كنار بگذاریم، خدای نكند روزی برسد كه پزشكی بگوید مصرف مداوم چای لب سوز و داغ منجر به سرطان حنجره و مری در فردی شده و چه خوبه چای را تازه دم میل كنیم، چای كهنه پدید آورنده یبوست و سنگ ساز كلیه است."
باید بگوییم روزگاری چای در آسیا یافت می شد تا با وقوع جنگ هایی در شرق این قاره، نوشیدنی سنتی و تاریخی قاره كهن به مغرب زمین كوچ كرد، فرهنگ و آداب دم كردن و نوشیدن چای نیز به غرب رفت، چای رفت و رازهایی را با خود برد كه اینك پس از سالها پزشكان می گویند: چای نوشیدنی ضد درد است به ویژه آن زمانی كه چای با مسكن تركیب شود، دكتر رضایی در برنامه غذا، سلامت، زندگی رادیو سلامت با اشاره به این راز می گوید" افرادی كه مشكلات معده و رفلاكس معده دارند نباید در مصرف چای افراط كنند، افراد بد خواب و سالمند بهتر است نوشیدن چای درعصر و شب را به حداقل برسانند، اگر غذایی حاوی آهن گیاهی مانند لوبیا و عدس میل كردید بلافاصله چای را به آن اضافه نكنید زیرا جذب آهن را مهار خواهد كرد."
چای همیشه هست، چای جایگزینی در میز و صبحانه ایرانی ندارد، به ویژه در برخی مناسبت ها نیاز به آن را بیشتر احساس می كنیم و آن ماه ضیافت الهی است، ماه رمضان كه از راه می رسد تشنه چای هستیم، وقتی روزه ایم جای خالی چای را به شدت احساس می كنیم، دكتر منصور رضایی دكتری تغذیه و رژیم درمانی در این باره به برنامه غذا، سلامت، زندگی رادیو سلامت می گوید: "وابستگی به چای در ماه رمضان خودرا نشان می دهد، چای ادرارآور است ومیل به خوردن آب را افزایش می دهد لذا روزه داردر طول روز به شدت احساس عطش می كند، فقدان چای او را به سردرد مبتلا می كند، اما راهی وجود دارد تا این سردرد رفع شود، افراد در ماه شعبان می توانند مصرف چای را تقلیل دهند تا كم كم وابستگی به چای در آنان كم شده و راحتر با نبود آن كنار آیند."
گزارشی بود از برنامه غذا سلامت،زندگی رادیو سلامت تا بگوییم چگونه چای بنوشیم تا جسمی سالم داشته باشیم، چگونه با صبوری و خویشتنداری چای دم كرده ایرانی بنوشیم و از چایكاران ایرانی حمایت كنیم؛ چای ایرانی با دستان زحمت كش چایكاران به خانه ما می آید كه در پشت آن رنجی است، رنجی از مراحل كاشت، داشت و برداشت و این رنج زمانی لبخند را بر لبنان چایكاران ایرانی می نشاند كه خریدار چای ایرانی باشیم.
نویسنده: فاطمه شهبازی خبرنگار رادیو سلامت
